{"id":22391,"date":"2026-10-09T09:20:05","date_gmt":"2026-10-09T09:20:05","guid":{"rendered":"https:\/\/myftinia-shkoder.org\/?p=22391"},"modified":"2026-10-09T09:20:05","modified_gmt":"2026-10-09T09:20:05","slug":"xhamia-e-madhe-emevite-ne-haleb-alepo-nje-trashegimi-e-cmuar-e-qyteterimit-islam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/myftinia-shkoder.org\/?p=22391","title":{"rendered":"Xhamia e Madhe Emevite n\u00eb Haleb (Alepo) \u2013 Nj\u00eb trash\u00ebgimi e \u00e7muar e qytet\u00ebrimit islam"},"content":{"rendered":"

Xhamia e Madhe Emevite n\u00eb Haleb (Alepo) \u2013 Nj\u00eb trash\u00ebgimi e \u00e7muar e qytet\u00ebrimit islam<\/strong><\/p>\n

Historiku, arkitektura dhe r\u00ebnd\u00ebsia fetare e nj\u00eb prej xhamive m\u00eb t\u00eb vjetra t\u00eb Siris\u00eb<\/p>\n

\n

Siria rihap Xhamin\u00eb e Madhe Emevite n\u00eb qytetin e Halebit (Alepos), n\u00eb veri t\u00eb vendit, pas 13 vitesh mbylljeje, si pasoj\u00eb e d\u00ebmtimeve q\u00eb p\u00ebsuan kupola, portik\u00ebt dhe minarja historike n\u00eb vitin 2013.<\/em><\/p>\n

\n

N\u00eb zem\u00ebr t\u00eb qytetit t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb Halebit, n\u00eb veri t\u00eb Siris\u00eb, ndodhet Xhamia e Madhe Emevite, nj\u00eb nd\u00ebr monumentet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb historis\u00eb islame dhe nj\u00eb d\u00ebshmi e gjall\u00eb e zhvillimit fetar, kulturor dhe arkitekturor t\u00eb k\u00ebtij qyteti nd\u00ebr shekuj. E njohur edhe si Xhamia e Madhe e Halebit, ajo ka qen\u00eb p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se tremb\u00ebdhjet\u00eb shekuj qend\u00ebr e adhurimit, dijes dhe jet\u00ebs shoq\u00ebrore t\u00eb banor\u00ebve t\u00eb qytetit.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Nd\u00ebrtimi dhe historia e hershme<\/strong><\/p>\n

Historia e xhamis\u00eb fillon n\u00eb periudh\u00ebn e Kalifatit Emevit, n\u00eb fillim t\u00eb shekullit 8-t\u00eb. Sipas burimeve historike, nd\u00ebrtimi i saj nisi gjat\u00eb sundimit t\u00eb kalifit El-Velid ibn Abdulmelik (705\u2013715) dhe p\u00ebrfundoi gjat\u00eb sundimit t\u00eb v\u00ebllait dhe pasardh\u00ebsit t\u00eb tij, Sulejman ibn Abdulmelik (715\u2013717).<\/p>\n

Nd\u00ebrtimi i k\u00ebsaj xhamie ishte pjes\u00eb e p\u00ebrpjekjeve t\u00eb dinastis\u00eb Emevite p\u00ebr t\u00eb ngritur qendra t\u00eb m\u00ebdha fetare dhe p\u00ebr t\u00eb l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme arkitekturore n\u00eb qytetet kryesore t\u00eb bot\u00ebs islame.<\/p>\n

Xhamia u nd\u00ebrtua n\u00eb qendr\u00ebn historike t\u00eb Halebit, n\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb q\u00eb kishte pasur r\u00ebnd\u00ebsi publike q\u00eb nga periudha helenike dhe romake. N\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb saj ndodheshin edhe nd\u00ebrtesa t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb periudh\u00ebs bizantine.<\/p>\n

Sipas historian\u00ebve, modeli fillestar arkitekturor i xhamis\u00eb s\u00eb Halebit kishte ngjashm\u00ebri t\u00eb m\u00ebdha me Xhamin\u00eb Emevite t\u00eb Damaskut, nj\u00eb prej kryeveprave t\u00eb arkitektur\u00ebs s\u00eb hershme islame.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Arkitektura dhe ve\u00e7orit\u00eb e xhamis\u00eb<\/strong><\/p>\n

Xhamia e Madhe Emevite shtrihet n\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej rreth 8.000 metrash katror\u00eb, duke qen\u00eb xhamia m\u00eb e madhe dhe m\u00eb e vjet\u00ebr e Halebit.<\/p>\n

Ajo p\u00ebrb\u00ebhet nga nj\u00eb oborr i madh i hapur, i rrethuar nga portik\u00eb me harqe, si dhe nga salla kryesore e faljes, e vendosur n\u00eb an\u00ebn jugore, n\u00eb drejtim t\u00eb kibles.<\/p>\n

Oborri, me sip\u00ebrfaqe rreth 3715 metra katror\u00eb, \u00ebsht\u00eb i shtruar me gur\u00eb me ngjyra t\u00eb ndryshme, t\u00eb vendosur n\u00eb forma gjeometrike. Brenda kompleksit gjenden gjithashtu elemente t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme arkitekturore, si mihrab\u00ebt, minberi prej druri, kupolat dhe or\u00ebt diellore q\u00eb dikur sh\u00ebrbenin p\u00ebr p\u00ebrcaktimin e koh\u00ebve t\u00eb namazit.<\/p>\n

Nj\u00eb vend t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb brenda xhamis\u00eb z\u00eb edhe dhoma e varrit q\u00eb i atribuohet Profetit Zekerija (a.s), babait t\u00eb Profetit Jahja (a.s), i njohur n\u00eb tradit\u00ebn e krishter\u00eb si Gjon Pag\u00ebzori. Kjo hap\u00ebsir\u00eb \u00ebsht\u00eb zbukuruar me pllaka qeramike dhe elemente artistike t\u00eb periudh\u00ebs osmane.<\/p>\n

Nd\u00ebr elementet m\u00eb t\u00eb \u00e7muara t\u00eb xhamis\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe minberi historik prej druri, i punuar gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb sundimit memluk dhe i zbukuruar me motive t\u00eb nd\u00ebrlikuara gjeometrike.<\/p>\n

Minarja historike \u2013 simbol i Halebit (Alepos)<\/strong><\/p>\n

Nj\u00eb nga pjes\u00ebt m\u00eb t\u00eb njohura t\u00eb Xhamis\u00eb s\u00eb Madhe Emevite ishte minarja e saj monumentale, e nd\u00ebrtuar gjat\u00eb periudh\u00ebs selxhuke, nd\u00ebrmjet viteve 1090-1096.<\/p>\n

Minarja ka form\u00eb katrore, lart\u00ebsi rreth 45 metra dhe ishte nd\u00ebrtuar me gur\u00eb g\u00eblqeror\u00eb. Ajo shquhej p\u00ebr zbukurimet e pasura, harqet dekorative dhe mbishkrimet n\u00eb gjuh\u00ebn arabe, t\u00eb realizuara me kaligrafi kufike dhe nes’h.<\/p>\n

N\u00eb baz\u00ebn e minares p\u00ebrmendej edhe emri i arkitektit Hasan ibn Muferrixh Es-Sermani.<\/p>\n

P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se n\u00ebnt\u00eb shekuj, minarja q\u00ebndroi si nj\u00eb prej simboleve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb qytetit t\u00eb Halebit dhe nj\u00eb shembull i rrall\u00eb i arkitektur\u00ebs islame mesjetare n\u00eb Siri.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Shkat\u00ebrrimet dhe rind\u00ebrtimet nd\u00ebr shekuj<\/strong><\/p>\n

Gjat\u00eb historis\u00eb s\u00eb saj t\u00eb gjat\u00eb, Xhamia e Madhe Emevite e Halebit (Alepos) \u00ebsht\u00eb d\u00ebmtuar disa her\u00eb nga luft\u00ebrat, zjarret dhe t\u00ebrmetet.<\/p>\n

N\u00eb shekullin 8-t\u00eb ajo p\u00ebsoi d\u00ebmtime gjat\u00eb sundimit abasid, nd\u00ebrsa n\u00eb shekullin 10-t\u00eb u shkat\u00ebrrua nga sulmet bizantine. M\u00eb von\u00eb u restaurua nga sundimtar\u00ebt hamdanid\u00eb dhe zengid\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrmendet ve\u00e7an\u00ebrisht Nurudin Zengi, i cili nd\u00ebrmori punime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme rind\u00ebrtimi dhe zgjerimi.<\/p>\n

D\u00ebmtime t\u00eb tjera ndodh\u00ebn gjat\u00eb pushtimeve mongole n\u00eb shekullin 13-t\u00eb. N\u00eb periudh\u00ebn memluke, xhamia iu n\u00ebnshtrua rind\u00ebrtimeve t\u00eb m\u00ebdha, t\u00eb cilat p\u00ebrcaktuan nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb pamjes s\u00eb saj t\u00eb sotme.<\/p>\n

Edhe gjat\u00eb periudh\u00ebs osmane u kryen restaurime t\u00eb shumta, duke p\u00ebrfshir\u00eb sall\u00ebn e faljes, portik\u00ebt, hyrjet dhe hap\u00ebsirat e tjera t\u00eb kompleksit.<\/p>\n

Nd\u00ebrmjet viteve 1999-2005 u realizua nj\u00eb projekt i gjer\u00eb restaurimi dhe p\u00ebrforcimi, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr minaren, e cila kishte nj\u00eb pjerr\u00ebsi prej rreth 93 centimetrash drejt verilindjes.<\/p>\n

Megjith\u00ebse kishte p\u00ebrballuar t\u00ebrmetin e madh t\u00eb Halepit t\u00eb vitit 1822, minarja historike u shemb gjat\u00eb luftimeve n\u00eb qytet n\u00eb vitin 2013, nd\u00ebrsa pjes\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb xhamis\u00eb p\u00ebsuan d\u00ebmtime t\u00eb r\u00ebnda.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Qend\u00ebr e dijes dhe e jet\u00ebs fetare<\/strong><\/p>\n

P\u00ebrve\u00e7 funksionit si vend adhurimi, Xhamia e Madhe Emevite e Halebit ka luajtur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb zhvillimin intelektual dhe kulturor t\u00eb Halebit (Alepos).<\/p>\n

N\u00eb portik\u00ebt dhe hap\u00ebsirat e saj zhvilloheshin m\u00ebsime t\u00eb shkencave islame, jurisprudenc\u00ebs fetare dhe disiplinave t\u00eb tjera. Ajo ishte nj\u00eb qend\u00ebr ku m\u00ebsonin dhe jepnin m\u00ebsim dijetar\u00eb t\u00eb shkollave t\u00eb ndryshme juridike islame.<\/p>\n

Xhamia kishte gjithashtu nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb studimin e astronomis\u00eb dhe p\u00ebrcaktimin e koh\u00ebve t\u00eb namazit. N\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbenin dijetar\u00eb t\u00eb specializuar p\u00ebr llogaritjen e koh\u00ebs, t\u00eb njohur si muvakit\u00eb.<\/p>\n

Ajo ishte nj\u00ebkoh\u00ebsisht vendi kryesor i ceremonive fetare dhe i tubimeve publike. Gjat\u00eb periudh\u00ebs osmane, aty shpalleshin edhe vendime zyrtare t\u00eb autoriteteve.<\/p>\n

Nj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7ori e xhamis\u00eb ishte tradita e bukur e ezanit. Halebi njihej p\u00ebr kultur\u00ebn e pasur t\u00eb k\u00ebndimit dhe p\u00ebrzgjedhjen e z\u00ebrave t\u00eb shquar p\u00ebr thirrjen e ezanit, nd\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrmenden edhe Sabri Mudel-lel dhe Hasan Haffar.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Nj\u00eb trash\u00ebgimi q\u00eb i mbijetoi shekujve<\/strong><\/p>\n

Xhamia e Madhe Emevite e Halebit nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb monument arkitekturor, por edhe nj\u00eb pasqyr\u00eb e historis\u00eb s\u00eb qytetit dhe e qytet\u00ebrimit islam. N\u00eb muret, harqet, mbishkrimet dhe hap\u00ebsirat e saj jan\u00eb ruajtur gjurm\u00eb t\u00eb dinastive dhe periudhave t\u00eb ndryshme historike, nga Emevit\u00ebt deri te Osman\u00ebt.<\/p>\n

Pavar\u00ebsisht shkat\u00ebrrimeve t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritura, kjo xhami mbetet nj\u00eb simbol i q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb islame dhe i lidhjes s\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb nd\u00ebrmjet besimit, dijes, artit dhe historis\u00eb.<\/p>\n

Rikthimi i saj n\u00eb funksion \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ngjarje me r\u00ebnd\u00ebsi jo vet\u00ebm p\u00ebr banor\u00ebt e Halebit dhe t\u00eb Siris\u00eb, por edhe p\u00ebr ruajtjen e nj\u00eb prej monumenteve m\u00eb t\u00eb \u00e7muara t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb historike islame.<\/p>\n

Burimi: Rami Alafandi, studimi mbi historin\u00eb dhe arkitektur\u00ebn e Xhamis\u00eb s\u00eb Madhe Emevite n\u00eb Halep, botuar n\u00eb platform\u00ebn L.I.S.A. t\u00eb Fondacionit Gerda Henkel. <\/em><\/p>\n

N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur dhe me shkurtime nga: (www.lisa.gerda-henkel-stiftung.de<\/a>)<\/p>\n

\n

P\u00ebrktheu nga arabishtja
\ndhe p\u00ebrshtati n\u00eb shqip:<\/p>\n

Lavdrim Hamja<\/strong><\/p>\n